F*ck the manager is te gemakkelijk

[jelle koolstra]

De echte kloof in Nederland loopt niet tussen arme en rijk, tussen hoog en laag opgeleid of tussen allochtoon en autochtoon. Nee, het enige gevecht dat er toe doet is dat tussen managers en vakmensen. Daar vindt de ware botsing der ideologieën plaat. De managers zijn geobsedeerd door efficiëntie en schaalvergroting. De vaklui (leraren, verpleegkundigen) zijn vooral geobsedeerd door kwaliteit en menselijkheid.

De manager als de kwade genius en als de zondebok. Dat zijn de teksten die er in gaan als koek. Pim Fortuyn hekelde al de ‘ontmenselijking’ van de maatschappij doordat alles (gemeentehuizen, ziekenhuizen, scholen) alleen maar groter moet worden. Maar ook Herman Tjeenk Willink – tot deze week ‘onderkoning’ van Nederland - heeft vaak tegen de wildgroei aan managers geprotesteerd, en vooral tegen hun dominante mentaliteit. Persoonlijk word ik iets kritischer als Fortuyn op het schild wordt gehesen. En bij al deze beweringen die het op de bühne uitstekend doen, is een nuance op zijn minst vereist. De popularisering ligt op de loer en de ‘Wildersen’ en ‘Roemers’ kunnen maar zo massaal het volk achter zich krijgen. Ik weet niet of wij daar allemaal beter van worden. Want retoriek is wat anders dan beleid. Zo’n Marten Kircz die beweert dat Van Bijsterveldt 'niet het intellectuele niveau heeft om onze minister van Onderwijs te zijn' zie ik liever terzijde geschoven als onderwijsbestuurder.

Gelukkig is er in de Volkskrant het Vervolg onder de titel ‘F*ck the manager’ ook ruimte voor nuance. Het is niet alleen het geluid van de hard werkende leraren die voor de voeten worden gelopen door een groeiende kaste van managers die vooral bezig zijn hun targets te halen waardoor het dagelijkse werk voor de klas steeds meer in de knel raakt. Uit onderzoek van zowel Berenschot als de Universiteit Utrecht blijkt dat het aantal managers in de zorg en het onderwijs de laatste jaren min of meer stabiel is gebleven (6 à 7%).De ‘publieke managers’ zijn bovendien vaak geen bedrijfskundigen met een mba-diploma. In het onderwijs gaat het vooral om docenten die in het management zijn terechtgekomen. Dat leidt vaak tot een lastige spagaat zegt bestuurskundige Bas de Wit vorige week in een proefschrift waarop hij in Utrecht promoveerde. De bestuurders en schoolleiders zijn geen van het vak vervreemde managers, maar ‘loyale leiders’ die geregeld kiezen voor het belang van de docent. Ze zitten juist vaak in hun maag met de druk van buitenaf door nieuw beleid en bezuinigingen. De harde kritiek op onderwijsmanagers die docenten geen ruimte geven hun werk goed te doen is dan ook onterecht, zegt De Wit. De Utrechtse hoogleraar publiek management Mirko Noordegraaaf (42) herkent dat beeld. Hij spreekt geregeld leidinggevende uit zorg en onderwijs die slapeloze nachten hebben van hun werk. ‘Nieuwe technologie zoals smartphones in de klas, de toenemende druk om van alles te verantwoorden,  de rol van de media waarbij een leerling vastpakken een grote affaire wordt- er zijn allerlei fundamentele veranderingen gaande. Maar het is veel te gemakkelijk om de manager daarvan de schuld te geven. Die is eerder het slachtoffer.

Noordegraaf denkt dat niet zozeer de manager zelf afkeer oproept, als wel de verzakelijking in het onderwijs,  met stafafdelingen en ‘cost controllers’. Maar ook de bureaucratie valt relatief mee. Het gaat in de zorg en het onderwijs om zo’n 15 à 20% van het totale personeel. Maar iedereen die niet voor de klas staat, is tegenwoordig verdacht. Ten onrechte zegt Mark Huijben van Berenschot. Er moet toch ook iemand zijn die – om maar eens wat te zeggen - de salarissen uitbetaalt? De afkeer van managers wordt nog wel eens gevoed door de oudere generatie, met te makkelijke weg-met-de-manager-en-leve-de-professionalkritiek. Alsof docenten altijd direct bereid zijn tot samenwerking om het algemeen belang te dienen. Zulke simpele beelden wekken alleen maar nostalgische verlangen in de hand; De gelukkige klas van Theo Thijssen. Wordt wakker vakbroeder! De nieuwe generatie weet niet wie Theo Thijssen is maar wil wel kwaliteit en betrokkenheid in de klas. Met nostalgie is niemand geholpen. Helemaal niet nu er ingrijpende bezuinigingen aankomen.

U mag reageren.